در فهرست نسخه‌هاى خطّى و چاپى به نظر نرسيد ، ولى از مطالعهء مطالب كتاب جواهر الاسرار در شرح مثنوى مولانا به تأليف چنين اثرى به زبان عربى ، از كمال الدّين حسين خوارزمى اطّلاع حاصل شد ، آنجا كه مىآورد « امّا چون اسم رحمن در حيطهء اسم اللّه و تابعيّت او مر اسم اللّه را در بسم اللّه الرّحمن الرّحيم حاكم به مغايرت مرتبتين است لهذا بعضى اسم اللّه را علم ذات دانسته‌اند . . . و اين مباحث را در كتاب تحفة الابرار فى افضل الاذكار در فصل رابع از قسم اوّل استيفا كرديم و اللّه المرشد . » و باز در جاى ديگر از كتاب جواهر الاسرار ( ص 87 ) از اين اثر خود نام برده و مىنويسد : « در كتاب تحفة الابرار فى افضل الاذكار مجموع قسم ثانى ، مقرّر اين معانى است امّا چون اين كتاب به تازى بود دو سه كلمه از آن به فارسى ترجمه كرده شد . » از اين تصريح مكرّر مؤلّف چنين برمىآيد كه وى به‌طور مسلّم داراى چنين اثرى بدين نام بوده كه فصول و اقسامى چند داشته است ، و آن را پيش از شرح مثنوى نوشته . « 1 » رساله‌اى در مستى از بادهء عرفان - مؤلّف در ضمن مندرجات كتاب ينبوع الاسرار « 2 » مىنويسد : « و مىبايد معنى شراب و مستى را كه اهل اللّه صفت كرده‌اند بر اين شراب و مستى حمل نكنى كه آن مستى عين هشيارى است و اين ضعيف را در اين باب نمقات هست . » در ديوان اشعار او نيز بيت زير در بيان و تأييد اين معنى ديده مىشود : ما مست و بىخود از لب ميگون دلبريم * مستىّ اهل دل ز نبيد و شراب نيست كتابى در علوم ظاهرى و اصطلاحات آن - باز مؤلّف در ينبوع الاسرار « 3 » ضمن شرح انواع علوم ظاهر و باطن مىنويسد : « همچنان كه علم ظاهر بر انواع است و انواع او را در كتب اصطلاحيّه استيفا كرده‌ايم علم باطن نيز انواع بسيار دارد چون علم ايمان و علم اسلام و علم احسان و . . . » اساس القواعد ، در حساب به فارسى - مؤلّف هديّة العارفين « 4 » در ضمن آثار و تأليفات كمال الدّين خوارزمى از كتابى به نام « اساس القواعد در حساب » كه به فارسى نوشته شده است ياد مىكند كه : نسخهء آن به نظر نرسيد ، و با مراجعه به مآخذ مختلف ، نام و

--> ( 1 ) . شرح مثنوى ظاهرا در حدود اوايل سال 833 ه آغاز شده ر . ك : ص 45 مقدّمه . ( 2 ) . ص 221 . ( 3 ) . ص 71 . ( 4 ) . 1 / 315 - در لغت‌نامه نيز ذيل شرح حال حسين خوارزمى آمده است .